Sonam Gyatso (1543 – 20 april 1588) was de derde Dalai Lama en de eerste lama die de eretitel Dalai Lama kreeg. De eretitel werd door de Mongolen gegeven en betekent leraar (lama) wiens kennis zo groot is als de oceaan (Dalai).
Sonam Gyatso werd in Khangar Gong in de Tolungvallei geboren. Hij herkende als peuter Sunrab Gyatso, die de assistent van Gedun Gyatso, de 2e Dalai Lama, was geweest en herkende en benoemde het paard van zijn voorganger. Op vierjarige leeftijd ging hij naar het klooster Drepung en werd op 22-jarige leeftijd ingewijd als monnik en hoofd van de Gelugpa sekte.
In 1571 werd Sonam Gyatso uitgenodigd door Altan Khan, de krijgsheer van Mongolië, om naar Mongolië te komen. Eerst werd een vervanger gestuurd, maar de krijgsheer bleef aanhouden en in 1577 vertrok Sonam Gyatso met een delegatie naar Mongolië en kwam daar na een tocht van zeven maanden aan.
In Mongolië werd een groot feest georganiseerd waarbij vele duizenden dieren werden geofferd volgens de lokale sjamanistische godsdienst. De eerste toespraak van Sonam Gyatso was het uitleggen dat offeren van dieren niet nodig was en dat het misschien verstandig was als de Mongolen, de Tibetanen en de Chinezen vreedzaam samen leefden. Altan Khan was onder de indruk en gaf hem de naam Dalai Lama en werd leerling van Sonam Gyatso. Dit was tevens de introductie van het boeddhisme in Mongolië.